Чтение онлайн

Шейх М?хаммед ибн Ибра?им былай деген: «Жал?ыз Алла?ты? ?кіміні? ?ділдігін мойындай отырып, Алла? т?сіргенні? негізінде ?кім шы?арма?ан адам, ?зіні? к?н?сін мойындай отырып, кішігірім «сенімсіз имансызды?» жасайды. Б?л тек бір немесе екі рет жаса?ан адам туралы. Егер ол Алланы? шари?атына ?айшы келетін за?дар жина?ын ойдан шы?арса, оны жарат?андар ?ателессе (а?и?ат?а сай келмесе), шари?ат ережелері ?ділетті деп айтса да, б?л на?ыз к?пірлік. М?ндай к?пірлік адамды м?сылман ?ауымынан тыс ?алдырады».

Раббымыз жер бетіндегі ?міршілеріне ?зіні? кемел шари?аты бойынша ?кім шы?аруды ж?не ?діл болуды б?йырды. Ол: «Егер ?кім шы?арса?дар, ?ділдікпен ?кім еті?дер» («Ас» с?ресі, 42-аят).

Алланы? ?алауын Оны? разылы?ы ?шін шын ж?ректен орындау керек, ?йткені б?л ?ибадат. Алла Та?ала тек ?з ма?сатын, жеке м?ддесін к?здейтін шари?ат за?ына ба?ынбайтын ?рбір адамды айыптайды. Ж?ректерінде дерт барлар туралы: «Олар араларында ?кім беру ?шін Алла?а ж?не Елшісіне ша?ырылса, оларды? кейбірі бет б?рады. Ал егер а?и?ат олар жа?ында бол?анда, олар о?ан бой?сынып келер еді» («Н?р» с?ресі, 48-49 аяттар). М?ндай адамдар тек ?ана ?з н?псілеріне сай келетін н?рселерге м?н береді ж?не олар?а ?айшы келетін барлы? н?рселерден бас тартады.

Игі істерде ?рбір м?сылман ?з билеушілері мен басшыларына ба?ыну ?ажет. М?сылман басшы?а мойынс?ну?а ж?не о?ан ба?ыну?а ж?не ол туралы жаман с?з айтпау?а міндетті, ?йткені басшы?а ба?ынбау дін м?селелерінде де, д?ние ?мірінде де жаман зардаптар?а ?келеді. Осындай зардаптарды? бірі – м?сылмандарды? к?ш-?уатыны? ?лсіреуі, соны? н?тижесінде м?сылман халы?тарыны? д?шпандары ?здеріні? арам ойларын тезірек ж?зеге асыру?а м?мкіндік алады. М?сылман басшыны хал?ы ??рметтеп, оны? ?ол астында?ылар Алланы? за?ымен берілген ?мірлерін орындаса, Ислам д?шпандары одан ?ор?ып, ??рметтейді. М?сылмандар ?з ?міршісін ??рметтемесе, д?шпандары оны ?орлайды. Ж?не б?л м?сылмандарды? ?здерін менсінбейтіндігіні? к?рінісі болады. Демек, иманды адам б?кіл м?сылмандарды? та?дыры ?шін жауапкершілікті? ауыр ж?гін ар?ала?ан адамды ??рметтеуге тиіс, сонда б?кіл ?лем адамдары оны? алдында да, барлы? м?сылман халы?тарыны? алдында да ??рметпен ?ор?уды сезінуі керек.

Алла? Та?ала: «?й, иман келтіргендер! Алла?а бой ?сыны?дар, Пай?амбар?а ж?не аралары?да?ы ?мірлерге бой ?сыны?дар. Егер аралары?да бір н?рседе келіспеушілік туындаса, егер Алла?а ж?не ?иямет к?ніне сенетін болса?дар, оны? шешімін Алла?а ж?не Елшісіне бері?дер. Осылайша н?тиже жа?сыра? ?рі ?олайлы болады» («?йелдер» с?ресі, 59-аят). Ибн Аббас б?л аятты? Алла? елшісіні? м?сылман отрядыны? (?л-Б?хари ж?не Муслим) басында жоры??а жіберген Абдулла ибн Хузафа?а ?атысты т?скенін айтты. ??ран т?псіршілері билік иесіні? кім екені туралы бірнеше пікір айт?ан. ?бу ?урайра, Ибн Аббас, З?йд ибн Аслам, ?с-Судди ж?не Му?атил осыларды билік басында?ылар деп есептеді. Ибн Аббас та б?ларды? м?сылман ?алымдары екенін айт?ан. Б?л пікірді Ибн ?бу Талха, Ж?бир ибн Абдулла, ?л-Хасан ?л-Басри, ?бу ?л-?лия, Муджахид, ан-Нахай ж?не ад-Даххак та айт?ан. Икрима б?л аят ?бу Б?кір мен Омар ибн ?л-Хаттаб?а ?атысты болуы м?мкін деп те есептеген.

Пай?амбарды? барлы? сахабаларына ?атысты деген пікір де бар. Ибн Касир ??ран т?псірінде (1/519) былай деп жазды: «Б?л барлы? м?сылман ?мірлері мен ?алымдарына ?атысты екені аны? ж?не б?л туралы Алла? жа?сыра? біледі».

Шау?ани ??ран К?рімні? «Фатхул-?адир» (1/480) т?псірінде былай деп жазды: «Билік иелері – м?сылман имамдары, билеушілері, билері ж?не шари?ат бойынша билік берілген, біра? о?ан с?йкес емес ?рбір адам, К?пірлер мен Шайтандар. К?н? болмаса, б?йыр?ан немесе тыйым сал?ан барлы? н?рседе олар?а ба?ыну керек, ?йткені Алланы? ?зіне ба?ынбай, Алланы? жарат?анына ба?ыну м?мкін емес. Б?л туралы Алла Елшісіні? сахих хадистерінде айтыл?ан».

Ахмад ибн Таймия «М?жму’ ?л-Ф?туа» жина?ында (35/16-17) п?туаларыны? бірінде былай деп жаз?ан: «?рбір адам Алла??а ж?не Оны? Елшісіне ба?ыну?а міндетті. ?рбір адам ?мірлерге ба?ыну?а міндетті, ?йткені Алла? б?йыр?ан. Кімде-кім Алланы? ж?не Оны? Елшісіні? ?алауын орындап, ?міршісіні? б?йры?ын орындаса, Алланы? сауабын алады. Егер адам билеушіге билік немесе байлы? бергенде ?ана мойынс?нса, ал бас?аша ?арсылы? танытып, ?мірлеріне ба?ынбайтын болса, онда оны? болаша? ?мірінде м?расы болмайды».

?бу ?урайрадан риуаят етілген хадисте Пай?амбарымыз (о?ан Алланы? игілігі мен с?лемі болсын): «Кім ма?ан ба?ынса, ол Алла?а бойс?нды, ал кім ма?ан ба?ынбаса, Алла?а бой?сынбады. Кім мен та?айында?ан ?мірге мойынс?нса, ол ма?ан ба?ынды, ал кім мен та?айында?ан ?мірге ба?ынбаса, ол ма?ан ба?ынбады» (?л-Б?хари ж?не Муслим). Ибн Хаджар «Фатх ?л-Бари» (13/112) кітабында осы хадисті? т?сіндірмесінде былай деп жазды: «Ибн ат-Тин ??райыштарды? да, бас?а арабтарды? да ешкімні? билігін мойындамайтынын ж?не ешбір билеушіге ?арсылы? к?рсетпегенін айтты. Пай?амбар б?л с?здерді ?скерлерді бас?ару?а немесе ?алаларды бас?ару?а та?айында?андар?а ба?ынсын ж?не олар?а ?арсы шы?пауы ?шін айтты. ?йтпесе, м?сылмандар арасында келіспеушілік туындайтын еді».

?бу ?урайра (р.а.) Пай?амбарды? (о?ан Алланы? игілігі мен с?лемі болсын) былай дегенін жеткізген: «Сен ?аласа? да, ?аламаса? да, са?ан ?иын ж?не о?ай бол?ан барлы? істерде ?міршіге мойынс?ну?а ж?не ба?ыну?а міндеттісі?, тіпті ол са?ан тиесілі н?рсені ?зіне иемденсе де» (Муслим). Сондай-а? ол Пай?амбарды?: «Алла? Та?ала ?иямет к?ні ?ш адаммен с?йлеспейді ж?не оларды тазартпайды ж?не олар ауыр азап?а ?шырайды. Б?л жол бойынан ??ды? тауып алып, о?ан бас?аларды жа?ындатпа?ан адам; имам?а д?ниелік пайда ?шін ?ана ант берген ж?не ?ала?анын ал?ан кезде ?ана антына адал бол?ан адам; сондай-а? тауарды сат?ан кезде м?ны істемесе де, осыншама а?ша т?ледім деп Алланы? атымен ант ішетін, біра? сатып алушы о?ан сеніп, тауарды алатын саудагер» (?л-Б?хари ж?не Муслим). Ол Пай?амбарды? былай дегенін айтты: «Исраил ?рпа?тарын пай?амбарлар бас?арды: оларды? бірі ?айтыс бол?анда, оны? орнына екіншісі келді. Менен кейін пай?амбарлар болмайды, біра? билеушілерк?п болады». Одан: «Не істеуіміз керек?» деп с?рады. Ол: «Анты?а адал бол, сонда Алла та?ала оларды? ?ол астында?ыларды? барлы?ын с?райды», – деп жауап берді (Муслим). ?бу З?рр: «С?йіктім ?міршіге ба?ынуымды б?йырды, тіпті егер ол ая?-?олы кесілген ??л болып шы?са да», – деді (Муслим). ?н?с ибн М?лик Пай?амбарды? (о?ан Алланы? игілігі мен с?лемі болсын): «Ты?да?дар ж?не ба?ыны?дар, тіпті басы мейізді? к?леміндей Хабашистанды? ??л бас?арса да», – дегенін жеткізген (?л-Б?хари). Умм аль-Хусейн Алла Елшісіні? ?оштасу ?ажылы?ы кезінде былай дегенін естігенін баяндайды: «Егер сендерді Алланы? Кітабы бойынша тура жол к?рсететін ??л бас?арса да, басшыларды ты?да?дар ж?не мойынс?ны?дар» (Муслим).

Ибн Мас?уд Пай?амбарды? (о?ан Алланы? игілігі мен с?лемі болсын) былай дегенін жеткізген: «Менен кейін озбырлы? ж?не сендер ??птамайтын к?птеген н?рселер пайда болады». Одан: «Уа, Алланы? Елшісі, бізден осы уа?ытты тап?андар?а не б?йырасыз?» деп с?рады. Ол: «Міндеттері?ді орында?дар ж?не Алладан ?здері?е ?тема?ы беруін с?ра?дар» (?л-Б?хари ж?не Муслим). С?л?ма ибн Язид ?л-Джуфи бірде Алла елшісінен: «Уа, Алланы? Елшісі, егер бізді парыздарымызды орындауды талап ететін, біра? орындамайтын адамдар бас?арса, бізге не істейсі??» – деп с?рады. Пай?амбар кері б?рылып кетті. Ол с?ра?ын екі-?ш рет ?айталады, ?р жолы Пай?амбар одан теріс б?рылды. Содан кейін ?л-Аш'ас ибн ?айс С?ламаны ?олынан тартты, біра? содан кейін Пай?амбар: «Ты?да ж?не мойынс?н, ?йткені олар ?з ауыртпалы?тарын к?тереді, ал сен ?зі?дікін к?тересі?» (Муслим). Абдулла ибн Амр ибн ?л-Ас Пай?амбарды? былай дегенін айтты: «…Кімде-кім ?з ?міршісіне ант беріп, о?ан ?олы мен ж?регін ?сынса, о?ан ?олынан келгенні? б?рінде ба?ынсын. Ал егер кімде-кім оны биліктен айыру?а ?рекет жасаса, оны? басын кесі?із» (Муслим). Хузайфа Пай?амбарды? (о?ан Алланы? игілігі мен с?лемі болсын) былай дегенін жеткізген: «Менен кейін мені? н?с?ауыммен ж?рмейтін ж?не мені? жолымды ?станбайтын ?міршілер келеді. Оларды? арасында адам кейпіндегі шайтан ж?ректі адамдар болады». Мен одан не істеуім керек деп с?радым. Ол былай деп жауап берді: «?мірші?ді ты?да ж?не ол са?ан ?ысым к?рсетіп, мал-м?лкі?ді иемденсе де, о?ан ба?ын. О?ан ??ла? асы?дар ж?не о?ан ба?ыны?дар» (Муслим).

Ибн Сария былай деген: «Бірде Алла Елшісі бізге бір уа?ыз о?ып, ж?регіміз ?рейленіп, к?зіміз жас алды. Біз о?ан: «Уа, Алланы? Елшісі, б?л ?оштасу уа?ызына ??сайды. Бізге не ?сиет етесі??» Ол былай деді: «Мен сендерге Алладан ?ор?ып, ?мірлері?е ба?ынулары?ды, тіпті егер сендерді ??л бас?арса да, ба?ынуды б?йырамын. Расында меннен кейін сендерден кім тірі ?алса, к?п келіспеушіліктер к?реді. Сонды?тан мені? жолыммен ж?не солих халифалар жолымен ж?рі?дер ж?не о?ан тістері?мен жабысы?дар. Дінге жа?алы? енгізуден са? болы?дар, ?йткені ?рбір бид?ат – адасушылы?» (?бу Дауд, ат-Тирмизи, Ибн Мажа; ?л-?лбани б?л хадисті сахих деп таны?ан). Сонды?тан имам Ибн Ражаб «Жами‘ул-‘Улум уа ?л-Хукум» (2/117) кітабында: «М?сылман ?мірлеріне мойынс?ну – д?ние ба?ытыны? кілті. Б?л Алланы? ??лдарына к?нделікті істерінде пайда ?келеді. Оны? ар?асында олар жер бетінде діндерін бекітіп, Раббыларына мойынс?нады». Шейхул-Ислам Ибн Таймия ?зіні? п?туаларыны? бірінде (35/20-21) былай деп жазды: «Пай?амбарды? м?сылмандар?а к?н? болып табылмайтын барлы? н?рселерде ?мірлерге ба?ынуды б?йыр?анын бірнеше рет баса айттым. Сондай-а? олар?а жа?сы н?с?ау беруді, оларды? шешімдеріне ж?не мал-м?лкін ?алай б?луге сабырлы болуды, олармен бірге ?скери жоры?тар?а шы?уды, оларды? артында топты? намаз о?уды ж?не барлы? игі істерінде олар?а еруді б?йырды. Б?л барлы? шынайы сенушілерге ?атысты ж?не б??ан ?атыспа?анын тек тоз?ан ?ария ?ана а?тай алады. Міне, м?сылмандар бір-біріне жа?сылы? пен та?уалы?та к?мектеседі. Со?ан ?арамастан олар?а ?міршілерді? ?тірігін ма??лдаудан, оларды? жауызды?ы мен ?ділетсіздігінде олар?а к?мектесуден, к?н?лі істерде олар?а мойынс?нудан ж?не т.б. М?ндай ?рекеттер к?н? мен д?шпанды??а ж?рдемдесу болып саналады».

Алланы? харам еткеніне мойынс?ну м?сылманшылы? емес. Абдулла ибн Омардан жеткен хадисте Пай?амбарымыз (о?ан Алланы? игілігі мен с?лемі болсын): «М?сылман ?зіне к?н? жасау б?йырылмаса, ?аласа да, ?аламаса да ?мірлерін ты?дап, ба?ынуы міндетті. Егер о?ан к?н? жасау б?йырылса, онда ол б?л істе оларды ты?дамау ж?не ба?ынбау керек» (?л-Б?хари ж?не Муслим). ?бу ?бд?р-Рахман ибн ?ли былай деген:

«Пай?амбарымыз м?сылмандарды жоры??а аттандыр?ан кезде М?дина т?р?ындарыны? бірін басшы етіп та?айындап, ?ал?андарыны? б?рін ?зіне ба?ынуды б?йырды. Бір к?ні жолда ашуланып, адамдар?а: «Пай?амбар сендерге ма?ан ба?ынулары?ды б?йырды емес пе?», – деді. Адамдар: «И?» деп жауап берді. Сосын: «Ма?ан а?аш жинап бер», – деді. Олар отын жинап бол?ан со?, от жа?уды б?йырды, сосын от?а кіруді б?йырды. Ж?рт уайымдап: «Оттан аман ?алу ?шін Пай?амбарды? дініне бет б?рды?…» деп бір-біріні? ?олынан ?стай бастады. Басшысыны? ашуы келді. Олар ?айтып орал?ан кезде бол?ан жайтты Пай?амбарымыз?а айтып берді де, ол: «Егер олар о?ан кірсе, ?иямет к?ніне дейін шы?пас еді. Расында, Алланы? б?йыр?анына мойынс?ну керек» (Фатхул-Бари, 8/58).