Мёртвым не баліць
Шрифт:
Блізка за сялом пачынаецца грымотная калатнеча бамбёжкі. Выбухі, адзін мацней за другі, разрываюць ноч. Зямля кожны раз апантана здрыгаецца. Са столі на нашы галовы нешта сыплецца. Мы, стаіўшы дыханне, ціснемся да падлогі, услухоўваемся і напружана чакаем, калі ж урэшце скончыцца гэтае праклятае выпрабаванне. Нехта тым часам лаецца. Нехта ціха сам сабе стогне. На вуліцы бегатня і ўстрывожаныя рэдкія воклічы. А ля мяне ўсім целам калоціцца, кідаецца ў гарачцы Юрка.
— Мам… Мамачка, стой! Не ідзі. Агонь… Куды ён? Куды коціцца? Трымайце ж вы…
Над хатай цяжкі маторны грукат. Здаецца, з неба рушыцца нешта агромніста-страшнае. Але яно праносіцца ўгары міма, і ноч скаланаюць два выбухі. Агнявыя водбліскі ў вокнах на некалькі секунд асляпляюць нас. Здаецца, разляціцца дашчэнту хата. I нават дзіўна, калі праз імгненне аказваецца, што яна стаіць, як стаяла. Толькі чамусь са спазнелым грукатам расчыняюцца на ганак дзверы. Але гэта не ад бомбы. Гэта нейкі баец урываецца ў наш прытулак.
— Гэй, славяне! — утрапёна крычыць ён з парога. — На тым канцы немцы!..
У хаце сутаргавы рух, і ўсе нямеюць. На імгненне нас скоўвае збянтэжанасць, за якой нехта нядобра лаецца.
— Гінуць, ці што? У канцы канцоў…
— Чаму нас пакінулі? Дзе справядлівасць? Дзе клопат пра раненых?
— Ціха! Ці-ха! — прарываючы гаману, зноў раздаецца голас Сахно. — Я забараняю! Спыніць размовы!
— Хто там забараняе?! — крычыць з-пад лаўкі лётчык. — Ты вунь забарані нас дабіваць. Дзе начальства? Давай начальства!
— Трэба да начальства!..
— Генерала сюды! — гудуць устрывожаныя галасы. Нехта, кульгаючы, спешна выходзіць з хаты.
За ім да дзвярэй прабіраюцца яшчэ двое. Тады ў парог аднекуль з кута лезе сутулая постаць Сахно.
— Стой! Спыніць паніку! Я загадваю!
Хата робіцца як раз’юшаны, растрывожаны мурашнік.
— Пры чым тут паніка?!
— Пайшоў ты…
— Знайшоўся пугала! Не такіх бачылі!
— Ты начальства давай!
— Давай транспарт! Мы таксама жыць хочам.
Людзі ўстаюць, хто можа. Іншыя ляжаць. Бамбёжка, здаецца, уціхае. Гул угары аддаляецца. Мабыць, самалёты павяртаюць назад. Затое становіцца мацнейшай кулямётная траскатня. З расчыненых дзвярэй у хату валяць клубы сцюжы.
Ціха, але зусім па-мужчынску вылаяўшыся, да выхаду лезе Каця.
— Не, ужо ўчарашняга не будзе! — кажа яна. — Я зараз…
Дзяўчына хоча выйсці, але шлях ёй загароджвае Сахно. Упершыся нагой у вушак, ён стаіць у расчыненых дзвярах. У здаровай яго руцэ пісталет.
— Назад!
— Ты што — ачумеў? Ану, пусці! Я да начальства.
— Назад! — у нейкай звярынай зацятасці гыркае Сахно.
Каця раптам дужа штурхае яго і, прыгнуўшыся, шмыгае ў дзверы.
— Назад! Застрэлю!
Ён і сапраўды страляе, нечакана глушачы ўсіх нас. У мяне здрыгаецца сэрца: ці не здурнеў ён, гэты законнік? Побач узнімаецца з падлогі лейтэнант і разважлівым голасам звяртаецца да раз’юшанага капітана:
— Паслухайце, што за спектакль? Сапраўды трэба далажыць начальству. Трэба ж эвакуіраваць параненых. Што вы ўперліся?
— Маўчаць! Я загадваю — маўчаць!
Шырока расставіўшы ногі, Сахно шэраю нязрушнай глыбай стаіць у дзвярах. Пiсталет ягоны скіраваны ў хату. На падлозе робіцца вельмі сцюдзёна.
— Яму абы маўчаць! — злосна зазначае нехта.
Аднак патроху ў хаце змаўкаюць. Хто ведае, чаго можна чакаць ад гэтага чалавека.
Сахно стаіць так даволі доўга, і мы ўсе маўчым. Толькі абпалены гучней, чым раней, стогне пад акном. Юрка сціхае і дробненька, булькотна дыхае. Я не магу даўмецца, што рабіць з ім, калі зноў, як і раніцай, давядзецца ўцякаць з сяла. Ці не лепш ужо адразу застрэліць яго і сябе?.. Аўтаматныя чэргі за аколіцай то прыціхаюць, то зноў густа рассыпаюцца ўначы.
Але вось на вуліцы ўсчынаецца гамана. Пад акном рыпяць нечыя таропкія крокі — там група людзей. Ці не па нас? Коратка рыпае ганак, і прамень ліхтара ярка ўпіраецца ў настырчаную постаць Сахно.
— Тут хто?
— Тут параненыя, — змрочна, быццам нават незадаволена, адказвае Сахно. Аднак з парога не саступае.
— А вы хто? Што вы тут робіце? — асвятліўшы пісталет у руцэ капітана, строга пытаецца камандзір.
Раптам яркі прамень з ліхтарыка мільгае па нас на падлозе. Усе жмурацца.
— Я прысякаю паніку! — усё тым жа тонам кажа Сахно.
— Паніку?
– Іменна так. Паніку.
— Якую там паніку! — разважліва кажа нехта з цемрадзі хаты. — Нас у шпіталь трэба. Тут цяжкапараненыя ёсць.
Постаць невядомага павяртаецца да людзей. Ягоны моцны ліхтарык гойсае туды-сюды па аблеглых на падлозе людзях і спыняецца. Скрозь — шынялі, паўшубкі, бінты і насцярожаныя нерухомыя твары…
— Я не ўпаўнаважаны наконт эвакуацыі, — цвёрдым камандзірскім голасам абвяшчае апяразаны рамянямі чалавек. — Сяло абыходзяць немцы… Палкоўнік Гардзееў загадаў: усіх у строй. Хто можа, прашу за мной! Зараз жа!
— Гэта іншая справа, — пасля кароценькай паўзы адгукаецца нехта ў куце.
— Па-людску. А то пісталетам грозіцца…
— Ану, выходзь, хто можа!
— Вядома, выходзь! А то ўсім крышка.
З кута неўзабаве выбіраюцца двое. Устае нехта ад парога. Уздыхнуўшы, нялёгка ўзнімаецца лейтэнант з рэдакцыі. Я не ведаю, як быць мне. Няёмка адставаць ад іншых і не хочацца больш пакідаць Юрку. Адчуваю, без мяне ён загіне. Зноў праклятая нага востра разбалелася на ноч.
— Стой! — нібы спахапіўшыся, зноў крычыць Сахно. — Маёр, спыніце людзей! Тут неправераны элемент.
Маёр, які ўжо рушыў з дзвярэй, недзе спыняецца і бліскае на Сахно ліхтарыкам.
— Які элемент?
— Распрапагандаваны, антынастроены элемент. Тут размовы…
— А кіньце вы, капітан! Якія размовы…
Маёр выключае ліхтарык і знікае на ганку. За ім выходзяць чацвёра байцоў. Сахно некалькі секунд збянтэжана стаіць у дзвярах, пасля кідаецца за імі следам.
— Маёр, вы будзеце адказваць! Я далажу палкоўніку! — даносіцца ўжо знадворку.
Нехта ў хаце зноў брыдка лаецца.