Чтение онлайн

Офіс суддзі знаходзіўся ў наступным пакоі. Сцены ў ім былі аздобленыя панэлямі. Містэр Фэнг сядзеў за канторкай у дальнім канцы пакоя. З аднаго боку дзвярэй было нешта накшталт драўлянай загародкі, куды ўжо загналі беднага малога Олівера. Ад жахлівасці становішча ён увесь дрыжаў.

Містэр Фэнг быў вельмі худы, стрункі мужчына сярэдняга росту; галава ягоная зверху была з плехам, а рэшта валасоў расла ззаду і па баках галавы. Ягоны твар быў пануры і надта чырвоны. Калі б містэр Фэнг насамрэч не прызвычаіўся піць звыш усялякай меры, дык ён мог бы падаць у суд іск на свой жа твар за паклёп і адсудзіць ладныя грошы.

Стары джэнтльмен з павагай кіўнуў, наблізіўся да судзейскага пульта і, спалучыўшы дзею і слова, вымавіў:

— Вось маё прозвішча і адрас, сэр.

Потым ён адступіў на крок ці два, яшчэ раз ветліва нахіліў галаву і стаў чакаць пытанняў.

Так здарылася, што якраз у гэты час містэр Фэнг праглядаў перадавіцу ў ранішняй газеце, якая звяртала ўвагу на адно з яго нядаўніх рашэнняў і ў трыста пяцідзясяты раз раіла міністру

ўнутраных спраў звярнуць на яго надзвычайную і асаблівую ўвагу. Суддзя быў не ў гуморы і злосна зірнуў на наведвальніка.

— Хто вы такі? — спытаў містэр Фэнг.

Стары джэнтльмен з некаторым здзіўленнем паказаў на візітоўку.

— Палісмен! — сказаў містэр Фэнг, з пагардай адкідваючы ўбок газету разам з візітоўкай. — Што гэта за чалавек такі тут?

— Мяне завуць, сэр, — азваўся стары джэнтльмен, прычым прамаўляў ён менавіта як джэнтльмен, — мяне завуць Браўнлоў. Дазвольце мне даведацца імя суддзі, які пад аховай сваёй пасады беспадстаўна, без дай прычыны абражае шаноўную асобу.

Сказаўшы гэта, містэр Браўнлоў агледзеў офіс, нібыта ён шукаў некага, хто даў бы яму патрэбную інфармацыю.

— Палісмен! — выгукнуў містэр Фэнг, кінуўшы ўбок аркуш паперы. — У чым абвінавачваецца гэты тып?

— Ён зусім не абвінавачваецца, ваша міласць, — адказаў палісмен. — Ён тут па справе хлопчыка.

Яго міласць выдатна гэта ведаў, але не мог абмінуць такой добрай і бяспечнай адтуліны, каб выпусціць раздражненне.

— Што, сапраўды? — спытаў містэр Фэнг, пагардліва мераючы містэра Браўнлоў позіркам з галавы да пят. — Прывядзіце яго да прысягі!

— Перад тым, як быць прыведзеным да прысягі, прашу даць мне магчымасць сказаць толькі адно слова, — прамовіў містэр Браўнлоў, — а менавіта: я хачу сказаць, што насамрэч ніколі не паверыў бы, каб не ўпэўніўся на ўласным досведзе...

— Заткніцеся, сэр! — звысоку загадаў містэр Фэнг.

— І не падумаю, сэр, — быў адказ старога джэнтльмена.

— Ану, закрыйце рот ураз, або я загадаю выкінуць вас з памяшкання! — прыкрыкнуў містэр Фэнг. — Вы нахабны чалавек! Як вы можаце пярэчыць суддзі!

— Што? — усклікнуў, чырванеючы, стары джэнтльмен.

— Прывядзіце гэтую асобу да прысягі! — загадаў містэр Фэнг клерку. — Каб я больш не чуў ні слова. Выконвайце.

Раздражненне захліснула містэра Браўнлоў, аднак ён, відаць, падумаў, што можа нашкодзіць хлопчыку, калі дасць волю сваім пачуццям, авалодаў сабой і згадзіўся, каб яго адразу прывялі да прысягі.

— Ну, цяпер можна казаць і пра хлопчыка. Якое там супраць яго высунутае абвінавачанне? Што вы маеце сказаць, сэр?

— Я стаяў ля кніжнага шапіка, — пачаў містэр Браўнлоў.

— Патрымайце язык за зубамі, сэр! — сказаў містэр Фэнг. — Палісмен! Дзе палісмен! Давайце, прывядзіце да прысягі палісмена. Ну, палісмен, дык што там было?

Палісмен з належнай ціхмянасцю паведаміў, як ён затрымаў абвінавачанага, як абшукаў яго і нічога пры ім не знайшоў; распавёў пра акалічнасці.

— Ці ёсць сведкі? — пацікавіўся містэр Фэнг.

— Ніводнага, ваша міласць, — адказаў палісмен.

Містэр Фэнг пасядзеў колькі хвілін моўчкі, потым павярнуўся да пацярпелага і, наліваючыся агрэсіяй, прамовіў:

— Дык вы скажаце, у чым вы абвінавачваеце хлопчыка, вы, тыпус, ці не? Вас прывялі да прысягі. Цяпер вы стаіцё тут і адмаўляецеся сведчыць. Я пакараю вас за непавагу да суда, вось пабачыце, клянуся...

Кім ці чым ён клянецца, так і засталося невядомым, бо якраз у належны момант клерк і наглядчык вязніцы гучна чыхнулі, а першы яшчэ і выпусціў з рук цяжкую кнігу. Тым самым яны перашкодзілі таму, каб слова было пачутым, — выпадкова перашкодзілі, зразумелая справа.

Містэр Браўнлоў неяк агораў, хоць яго шматкроць перапынялі новымі абразамі, распавесці сваю гісторыю. Ён расказаў, што пад уражаннем здарэння бег за хлопчыкам таму, што той ад яго ўцякаў, і выказваў спадзяванне на тое, што суддзя, абвінаваціўшы яго не ў злодзействе, а ў супольніцтве са злодзеямі, абыдзецца з ім настолькі мякка, як гэта дазваляе закон.

— Ён ужо атрымаў пакаранне, — сказаў на заканчэнне стары джэнтльмен. — І я баюся, — дадаў ён з вялікай экспрэсіяй, гледзячы ў бок канторкі, — я напраўдзе баюся, што хлопчык вельмі хворы.

— А як жа! Справа зразумелая, — сказаў з ухмылкай містэр Фэнг. — Не, маленькі ты бадзяга, ніводзін з тваіх трукаў тут не спрацуе. Як цябе завуць?

Олівер паспрабаваў адказаць, але язык адмовіўся падпарадкоўвацца яму. Ён збялеў, і ўсё паплыло перад яго вачыма.

— Як цябе завуць, скончаны нягоднік? — дапытваўся містэр Фэнг. — Палісмен, як яго завуць?

Гэты запыт быў скіраваны да каржакаватага шаноўнага веку дзядзькі ў паласатай камізэльцы, які стаяў ля канторкі. Той нахіліўся да Олівера і паўтарыў пытанне, але бачачы, што той не можа зразумець, чаго ад яго хочуць, і ведаючы, што калі хлопчык не адкажа, дык гэта яшчэ больш раз’ятрыць суддзю, дадасць строгасці прысуду, ён рызыкнуў адказаць сам.

— Ён кажа, што яго завуць Том Уайт, ваша міласць, — адказаў міласэрны лавец злодзеяў.

— Ён што, не хоча гаварыць? — спытаў містэр Фэнг. — Добра, добра. Адкуль ён?

— Жыве там, дзе надасца, ваша міласць, — адказаў палісмен, зноў імітуючы, што ён перадае адказ Олівера.

— У яго ёсць бацькі? — запытаўся містэр Фэнг.

— Ён кажа, што памерлі, калі ён быў яшчэ дзіцём, сэр, — азваўся палісмен па колішняй схеме.

Тут Олівер падняў галаву і з умольным позіркам ледзь чутна папрасіў глыток вады.

— Лухта і малпаванне! — быў адказ містэра Фэнга. — Не спрабуй абдурыць мяне.

— Мне здаецца, што ён сапраўды хворы, — запярэчыў палісмен.

— Мне гэта ведама лепш, — адказаў містэр Фэнг.

— Трымайце яго, палісмен, ён зараз упадзе, — сказаў стары джэнтльмен, інстынктыўна падымаючы руку.

— Адысці ўбок, палісмен! — загадаў містэр Фэнг. — Няхай валіцца, калі яму ахвота.

Олівер скарыстаўся з міласцівага дазволу, самлеў і цяжка ўпаў на падлогу. Мужчыны ў офісе паглядзелі адзін на аднаго, але ніхто не асмеліўся што-небудзь зрабіць.