Выбраныя творы
Шрифт:
– Куды ты паехаў?
– гукнуў Пётра.
– Добра, татку, так трэба, - адказаў хлопец і весела засвістаў.
Насамрэч, калі б хто ў яго спытаўся, навошта ён павярнуў улева, калі ад Прыгоркаў да Сухой Даліны дарога цягнулася прамая, як струна, ён не змог бы адказаць. Быў упэўнены, што зусім не паварочваў, і пры нагодзе ўрачыста аб гэтым прысягнуў.
Тыя двое зусім не кіравалі сваімі коньмі. Абодва ляжалі на санях: Сцяпан панура маўчаў, нібы слухаючы пошум ветру, Сымон - усё гаварыў і лаяўся. Ехалі. Коні часам тапіліся ў снезе і вылазілі з яго з цяжкасцю, часам на гладзейшай прасторы беглі сабе трушком, часам жа пад палазамі адчуваліся загоны, якія агаліў вецер. Ехалі не дарогай, а полем і не звярталі на гэта ніякай увагі, пакуль зноў не замільгалі перад іхнімі вачыма ўзгоркі і лес Прыгорак.
– А што ж гэта!
– усклікнуў Клеменс.
– Зноў Прыгоркі?
– Аааа! Як ты едзеш?
– здзівіўся Пётра.
Вырваў лейцы з сынавых рук і, хочучы зрабіць цалкам супрацьлеглае таму, што рабіў той, павярнуў каня направа.
– Не туды!
– са сваіх саней закрычаў Сцяпан.
– Туды, не бойся, туды, - пракрычаў яму Пётра і ехаў зноў датуль, пакуль ягоны конь не загруз па калені ў нейкім рове.
– Аааа!
– здзівіўся селянін.
– Такі зноў не туды паехалі!
Без вялікай цяжкасці, ноканнем і лейцамі падганяючы жвавага коніка, ён выбраўся з рову і павярнуў назад. Двое іншых саней павярнулі таксама, але так, што Сымон цяпер апынуўся наперадзе. Ехалі і ехалі, пакуль Сцяпан са сваіх саней не крыкнуў да Пётры:
– Зноў Прыгоркі!
– Цьфу! Згінь, прападзі, нячыстая сіла!
– сплюнуў Пётра і закрычаў да Сымона: - Павярні назад!
– Нашто мне назад, калі так добра!
– адказаў новы павадыр.
– Можа, і добра! Ці ж я ведаю, - буркнуў Пётра.
Клеменс пачаў дрыжаць і стукаць зубамі.
– Татку, - азваўся, - мне здаецца, што зноў мяне тая хвароба бярэ!
Але гэта была не хвароба. Проста ў яго, непрызвычаенага яшчэ да алкаголю, пачала балець галава ад выпітага, а віхор працінаў кажух і дабіраўся холадам ажно да самых касцей. Пётра плюнуў зноў і пачаў шаптаць:
– Пане нябесны, валадару зямлі, злітуйся над намі грэшнымі!..
– Паварочвай!
– крычаў цяпер на Сымона Сцяпан.
– Паварочвай, Сымон! Не бачыш, што пад стаў прыехалі?
Ён распазнаў сярод снежнай завеі цені дрэў, што раслі над берагам става. Магутны голас яго прабіўся праз шум ветру і дайшоў да вушэй Пётры, які адразу ж павярнуў каня. За ім павярнулі і двое іншых.
Амаль гадзіна прайшла з таго часу, як, напаўпрытомныя, аслепленыя снежнай замеццю, яны кружыліся так па раўніне, не могучы трапіць на дарогу, якую шмат разоў у розных месцах пераязджалі ўпоперак.
– Чорт туман у вочы пускае!
– азваўся Пётра.
– Але, - пацвердзіў Клеменс, які ўсё больш дрыжэў ад холаду.
Сцяпан прабурчаў сам сабе:
– Прыйдзецца чалавеку змерзнуць, як сабаку.
А потым дадаў:
– Калі б са мной так сталася, дык тая нягодная зусім бы ўжо Казюка замучыла...
І ўздыхнуў.
А Сымон на сваіх санях лямантаваў:
– Ой, горкая, горкая доля мая і дзетак маіх!
Тут Клеменс крыху прыўзняўся на санях і ўшчэнт перапалоханым голасам крыкнуў:
– Зноў Прыгоркі!
Пётра прыўзняўся таксама і напружыў зрок.
– А як жа! Прыгоркі, - пацвердзіў.
– Чорт водзіць, такі ўжо няйначай... Чорт узяўся сёння за нас, туман у вочы пускае і водзіць...
– Па адным месцы водзіць...
– заўважыў Клеменс.
– Але, па адным месцы. Чорт няйначай... злазь з саней...
Вылез з воза і паклікаў сына:
– Будзем дарогу шукаць...
Калі яны вылезлі, Сцяпанавы сані, наехаўшы, сутыкнуліся з іхнімі і палазамі зачапіліся за палазы.
– Хадзем дарогу шукаць!..
– крыкнуў Пётра да Сцяпана і Сымона.
Усе ўчатырох, грузнучы ў снезе, ступілі некалькі крокаў. Раптам Клеменс закрычаў:
– Бачыш, татку, бачыш?
Ён выцягнуў руку ў бок шэрага рухомага ценю, які акурат цяпер паказаўся з-за прыгоркаўскага лесу і досыць блізка павольна сунуўся ў снежнай каламуці.
– У імя Айца і Сына...
– перажагнаўся Пётра, - згінь, прападзі, нячыстая сіла...
Сцяпан, як найсмялейшы, ступіў яшчэ некалькі крокаў наперад.
– Чорт ці баба?
– прамовіў ён.
– Баба...
– пачаў Сымон, - шэльма баба, грошы не дала, ведзьма тая... я ў яе, як у маці прасіў... Ого! Пачакай!
І кінуўся наперад. Праз колькі секунд на ўсю моц сваіх п'яных ног вяртаўся да ўнураных у снег саней. Нагнуўся над сваімі санямі і, сапучы і лаючыся, пачаў выцягваць з іх адну з папярэчын, што, прыкрытыя саломай, былі за сядзенне.
– Яна самая, - бубніў ён, - ведзьма тая... чортава прыяцелька... каваліха праклятая... грошы не дала, а па начы людзей на замярзанне водзіць...
– Яна! Зноў яна!
– крыкнуў Пётра і таксама пачаў выцягваць з саней кол.
– Няхай чартоўская сіла прападзе перад Божай сілай... Няхай Божая сіла пераможа чартоўскую сілу... Паганая душа яе... сынка мне загубіць хацела, а цяпер зноў замарозіць на полі, не дачакацца ёй...
– Чаго яна да нашай сям'і прычапілася і даймае нас...
– крыкнуў Клеменс.
– Ці то ўжо мая маладая галава прападаць праз яе павінна?..
Сцяпан не сказаў нічога, але таксама кол з воза выцягнуў...
У белай цемры твараў іх не было відаць, але з гучнага сапення, з панурага бурчання і п'яных выкрыкаў біў усё моцнейшы вулкан лютых жарсцяў: трывогі і прагі помсты. Прайшла хвіліна, і ў снежнай імгле за некалькі крокаў ад пастаўленых саней зацямнела шаматлівая купка людзей, пачуліся страшныя крыкі і енкі, якія, аднак, заглушаў сваім шумам віхор і разам са сваім посвістам панёс на шырокія палі, дзе гула завіруха...
Праз колькі хвілін вялікая хваля ветру, рассунуўшы на момант снежную імглу, адкрыла прамую, як струна, дарогу, што імкнула ў прастор, а на той дарозе - трое саней, на якіх сядзелі чатыры мужчыны. Знішчылі чартоўскую сілу і знайшлі дарогу. Сцебанулі коней, працяжнымі галасамі занокалі на іх і панесліся гладкай дарогай і хутка зніклі ў густой снежнай замеці. А на белай зямлі нерухомай плямай цямнела Пятруся, жонка каваля Міхала. Каламі паламалі ёй грудзі і рэбры, залілі малады твар крывёй і пакінулі на пустым полі, на шырокім полі, беламу снегу на падсцілку, чорным груганам і варонам на спажыву.